Tản mạch

Nhà tôi neo người. Ông nội tôi là con một, sinh được mỗi 2 người con: bác tôi và bố tôi, cách nhau lại gần 20 tuổi. Cả hai người đều đã về với các cụ, chỉ còn bác dâu tôi và mẹ tôi, vai cao nhất trong họ.

Bác dâu tôi sinh năm Ất Sửu (1925). Người ta bảo phụ nữ tuổi Sửu số vất vả. Bác tôi vất vả thật. Cuộc cách mạng long trời lở đất với công cuộc cải cách ruộng đất, bác trai tôi bị quy là cháu đích tôn của chánh tổng (cụ nội tôi là chánh tổng, cụ sinh được mỗi ông nội tôi là con trai năm cụ 70 tuổi), thấy kể lại bác dâu và các anh chị tôi đã bị đội cải cách đấu tố, bắt quỳ sẵn ở sân đình, may mà bác trai tôi đi hoạt động cách mạng, nghe tin kịp bơi qua sông Đáy về, cứu được vợ con (chuyện này ngày ấy tôi chưa kịp hỏi kỹ ông đã cứu như thế nào, chỉ biết gia đình thời ấy không ai bị giết trong cải cách đã là may mắn lắm lắm rồi) (ông chú rể tôi người Lai Xá, cụ thân sinh là địa chủ, bị đấu xong rồi xử treo cổ ngay cây duối đầu làng, chuyện này sẽ kể vào một dịp khác). Đất đai, nhà cửa các cụ để lại, hầu như chẳng còn gì sau cách mạng. Trớ trêu thay, bác trai tôi lại làm bí thư huyện uỷ đầu tiên của huyện Thanh Oai sau ngày độc lập.

Bác trai tôi hiền lành dễ mến, lại là vai to trong dòng họ khá danh giá nên được người làng rất kính trọng. Cuộc sống thanh bần, nhưng tôi chưa bao giờ nghe ông ca thán gì về cuộc đời, dẫu rằng bạn bè ông, rồi người trong họ... rất nhiều vị làm lãnh đạo to trong triều đình, rất thành đạt. Năm 75 tuổi, chẳng bệnh tật gì, bác trai tôi cưỡi hạc về trời. Cuộc đời làm cách mạng, tài sản vô hình và hữu hình duy nhất của ông là cái chức bí thư huyện uỷ và một đống huân huy chương mà từ ngày ông mất, chả biết anh tôi quẳng đi đằng nào.

Bác dâu tôi cả một đời tần tảo. Ngày tản cư, mình bà gồng gánh các anh chị tôi ra vùng tự do, một mình bươn chải nuôi con để chồng đi làm cách mạng. Nhà nghèo lại con đông, cuộc sống giật gấu vá vai, cũng may được trời thương nên các anh chị tôi đều được ăn học, cuộc sống nhì nhằng, đủ làm người lương thiện.

Được cái trời phú cho cả hai bác tôi đều khoẻ, hầu như không có khái niệm đau ốm bao giờ. Năm bác dâu tôi ngoài 90 tuổi, hai hàm răng vẫn đều, xương gà vẫn nhai tốt, con cháu bảo phúc đức nhờ giời, tôi chỉ cười trừ. Có lẽ ông giời đã để dành bác dâu tôi cả một đời vất vả mà nay đền bù cho bác sức khoẻ chăng, cho hợp với luật bù trừ?

Ngày Thân tháng Tí (18/12/2018) bác dâu tôi chẳng bệnh tật gì, sau 4 ngày không ăn không uống, chia tay trần gian về với cát bụi. Họ hàng con cháu chắt đông, làng trên xóm dưới kính trọng, đưa bác tôi về Đồng Gấu, nghĩa trang của làng. Thiên hạ bảo bác sướng, thọ đến tuổi hiếm (94), con cháu chắt đề huề. Trong dòng người tiễn bác hoá thân về cõi vĩnh hằng, tôi đi như trôi trong vô thường, chợt nghĩ cuộc đời hai bác tôi, gần một thế kỷ đi qua, liệu có đếm đủ thăng trầm, như số phận của dân tộc này...

Buông tay đời chẳng còn gì

Một lòng thanh thản người đi về trời...

(Đôn Thư, trưa 20/12/2018 - tranh thủ viết vài dòng trên đường về làng. 

Ảnh: Cây bàng ở trạm y tế xã).