Tổ Tôm là một loại bài lá có từ rất lâu đời và thường được giới thượng lưu trong thời phong kiến Việt Nam rất ưa chuộng và đề cao. Kể như:
Làm trai biết đánh Tổ Tôm
Uống trà mạn hảo, xem nôm Thúy Kiều
Làm trai mà không biết Tổ Tôm
Uống nước lá ổi, xem l... trẻ con
Trong khi chơi Tổ Tôm, những người có học, hay chữ còn thả thơ, lẩy Kiều... khi đánh 1 quân bài. Tỷ như khi đánh quân Ngũ sách (có vẽ hình 1 chiếc thuyền buồm) thì đọc:
Thuyền tình vừa ghé tới nơi
Thì đà trâm gẫy, bình rơi mất rồi
Hay khi đánh quân bài Nhị vạn (có vẽ hình 1 cành đào) thì đọc:
Dấn thân đến bước lạc loài
Nhị đào thà bẻ cho người tình chung
Trong văn học Việt Nam, trò chơi Tổ Tôm cũng được nhắc đến rất nhiều.
Phạm Duy Tốn với truyện ngắn "Sống chết mặc bay", chắc nhiều người còn nhớ đoạn:
“... Ngài quay vào hỏi thầy đề :
- Thầy bốc quân gì thế ?
- Dạ, bẩm con chưa bốc.
- Thì bốc đi chứ !
Thầy đề tay run cầm cập, thò vào đĩa nọc, rút một con bài, lật ngửa, xướng rằng :
- Chi chi !
Quan lớn vỗ tay xuống sập, kêu to :
- Ðây rồi !... Thế chứ lại !
Rồi ngài vội vàng xòe bài, miệng vừa cười vừa nói :
- Ù ! thông tôm, chi chi nẩy !... Ðiếu, mày ! ...”
Hay như Nguyễn Công Trứ. Lúc thiếu thời ông đã từng được người đời liệt vào hàng các tay đổ bác có tiếng. Ông say mê bài bạc, trong khi thơ văn thì siêu quần bạt chúng. Trong cơn đen đỏ, ông thắng cũng nhiều mà thua chẳng ít. Một lần đi đánh Tổ Tôm bị thua rồi mang nợ. Chủ nợ là một ông già, đến đòi năm lần bảy lượt mà Nguyễn Công Trứ cũng vẫn không có tiền để trả.
Sau ông lão đòi rát quá, Nguyễn Công Trứ đành phải đi lục lọi rương hòm xem có gì đáng giá để đem cầm đợ mà lấy tiền trang trải. Nhưng khốn thay, lục mãi mà vẫn chẳng khui ra được gì ngoài mấy quyển sách nát. Túng thế, Nguyễn Công Trứ mới đọc liều cho ông già một bài thơ để xin khất nợ. Thơ rằng:
Thân "bát văn" tôi đã xác vờ
Trong nhà còn biết "bán chi" giờ
Của Trời cũng muốn "không thang" bắc
Lộc Thánh còn mong "lục sách" chờ
Thiên tử "nhất văn" rồi chẳng thiếu
Nhân sinh "tam vạn" hãy còn thừa
Đã không "nhất sách" kêu chi nữa
"Ông lão" tha cho cũng được nhờ !
Nghe qua cả bài thấy thơ hay mà khéo quá, câu nào cũng có tên một quân bài Tổ Tôm, mà đồng thời lại nói lên được cái cảnh học trò kiết không tiền nên ông lão nghĩ thương tình và mến tài, bằng lòng cho Nguyễn Công Trứ khất nợ.
Nhà thơ "bình dân" Nguyễn Khuyến cũng đâu có thể bỏ qua trò chơi này trong văn thơ của ông:
Cũng chẳng giầu mà cũng chẳng sang
Chẳng gầy chẳng béo chỉ làng nhàng
Cờ đương giở cuộc không còn nước
Bạc chửa thâu canh đã chạy làng
Mở miệng nói ra gàn bát sách
Mềm môi chén mãi tít cung thang
Nghĩ mình lại gớm cho mình nhỉ
Thế cũng bia xanh, cũng bảng vàng
(st.)
———-
Học đòi theo các cụ, nhà cháu viết vài dòng dưới đây, nó cũng phần nào phản ảnh cái tình đời, tình người trong thời đoạn nhăng nhít này.
Kính các cụ đọc chơi ngày cuối tuần, kỷ niệm ngày sinh ông cụ (19/5/2022).
Trân trọng thân tặng cụ Tru Vu.
Thơ Tổ Tôm
Tối qua nằm chờ Chi nẩy
Nào ngờ làng phạt “Khê khàn”
Đành ngậm ngùi chưa được phận
Trách gì miệng lưỡi thế gian
Mới hiểu ngày xưa Bá Quát
Phạt Tự Đức lỗi "Chèo đò"
Để sau đời mình phải trả
Suông tình bỗng hóa tội to
Thôi thì bảo Đời là vậy
Thiếu gì thằng "Phỗng cửa chì"
Để rồi sau mình phải trả
Một ngày Giời đẹp bỗng đi
Cũng chỉ vào hàng Nhị Sách
Mơ cùng Nhị Vạn, Bát Văn
Đời chiều "hoa rơi cửa Phật"
Lại tưởng mình Thập điều chăng
Mẹ cha thói đời xảo trá
Một phường Ngũ Sách, Lục Văn
Vênh vang toàn rác cùng rác
Tam khoèo, Thất Vạn sún răng
Thôi cứ xem mình Cửu Vạn
Ù suông con Tứ xe bò
Phỗng Chi cũng thành vô vị
"Dậy khàn" Bát Sách vô lo
Một ngày kia về Cửu Sách
Bạn cùng Ông Cụ, Thang Thang
Mặc cha nó phường Lục Vạn
Bỏ đời còn lắm thở than
Ý tưởng ra toàn Thất Sách
Tương lại một sắc Chi Chi
Cuối đời nằm mơ Cá Chép
Khư khư chờ Phỗng, Cụ đi…
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét